काठमाडौं । तपाइँ व्यापार–व्यवसाय गरिरहनुभएको छ वा तयारी गरिरहनु भएको छ ? त्यसो हो भने तपाइँसँग बीमा पनि हुनुपर्छ। योसँगै तपाइँका लागि बीमा साक्षरताको आवश्यकता पनि पर्छ।

सामान्यतया व्यापार–व्यवसायका लागि गरिने बीमाले तपाइँको कम्पनीलाई सम्भावित सम्पत्ति क्षति र दायित्व बहन गर्नका लाग खल्तीबाट पैसा तिर्नुपर्ने अवस्थाबाट मुक्त राख्छ। प्रायः व्यवसाय मालिकहरुले बीमा बाध्यकारी अवस्थामा आवश्यक भएको कारणले मात्र प्राप्त गर्छन्। यो मानसिकता स्वास्थ्य, घर र मोटर बीमाजस्ता अन्य बीमा प्रकार वरिपरिको दृष्टिकोण भन्दा फरक देखिन्न।

व्यापार–व्यवसायका लागि बीमा गर्नेहरुमध्ये धेरै व्यापारीलाई यसका बारेमा धेरै–थोरै जानकारी छ भन्ने थाहा पाउँदा तपाइँलाई अचम्म लाग्न सक्छ वा नलाग्न पनि सक्छ। यदि तपाइँ आफैँ सानो व्यवसायको मालिक हुनुहुन्छ भने हुन सक्छ तपाइँले बीमा सस्तो भएकाले कुनै बीमा गरिहाल्नुभयो वा हुन सक्छ तपाइँलाई कसैले सुझाव दिएकाले बीमा दलालसँग सम्पर्क गर्नुभयो र तपाईले उनीहरुको सिफारिस पालना गर्नुभयो।

तर, के तपाइँलाई साँच्चै थाहा छ कि जोखिम बहनको सन्दर्भमा तपाइँ केका लागि बीमाशुल्क भुक्तानी गरिरहनुभएको छ ? के तपाइँको बीमालेखले तपाइँको लागि सकेसम्म धेरै काम गरिरहेको छ ? वा के तपाइँ बीमालेखलाई व्यवसाय गर्ने अर्को एउटा खर्चमात्र भएको भन्दै खासै वास्ता गर्नुहुन्न?

त्यसो हो भने हामी तपाइँलाई यो भन्न चाहन्छौँ कि तपाइँको व्यवसाय वा फर्मको बीमा जोखिम बहनको कुरा गर्दा तपाइँले सम्झौता गर्नु हुँदैन। तपाइँका लागि उपलब्ध छनौटहरु बुझ्नु र तपाइँको बीमा योजनाका बारेमा शिक्षित निर्णय लिनु महत्वपूर्ण हुन्छ।

बीमा साक्षरता के हो ?

सरल भाषामा भन्नुपर्दा ‘बीमा साक्षरता’ भनेको तपाइँको योजनालाई पूर्ण रुपमा बुझ्नु र तपाइँको जोखिम बहनलाई उचित रुपमा प्रयोग गर्नु हो। यो शब्द जीवन बीमा, स्वास्थ्य बीमा, सम्पत्ति बीमालगायतका सबै क्षेत्रमा प्रयोग गरिन्छ।

बीमा साक्षरताले कुनै व्यक्तिसँग आफ्नो बीमा योजनाहरुका बारेमा जानकारी फेला पार्न र मूल्यांकन गर्न ज्ञान, क्षमता र आत्मविश्वास भएको अवस्थालाई जनाउँछ। उसले आफ्नो परिस्थितिका लागि उत्तम योजना चयन गर्न यो ज्ञान प्रयोग गर्छ। एकपटक बीमा गरिसकेपछि उनीहरुले उपयुक्त लागत र दाबी बहन गर्न आफ्नो बीमा प्रयोग गर्न सचेत हुन्छन्।

बीमा आफैँमा पर्याप्त आधारभूत देखिन्छ। यो त्यस्तो चीज हो जुन तपाइँलाई व्यवसाय चलाउन, घरको स्वामित्व लिन र मोटर–कार चलाउनमात्र नभएर व्यक्तिगत जीवनको जोखिम बहन गर्न र पैसाको खाँचो टार्न पनि आवश्यक पर्छ। त्यसो भए तपाइँलाई सबै बीमा योजनाहरु लगभग उस्तै छन् भन्ने लाग्यो होला।

सही बीमा योजना छनौट गर्दा वास्तवमा विचार गर्नुपर्ने धेरै पक्ष हुन्छन्। तपाइँले के पाइरहनुभएको छ भनेर नबुझी कुनै चीजका लागि तिर्नुहुने छैन। त्यो कुनै होटलमा अन्धाधुन्ध खाना अर्डर गर्नु जस्तै हुनेछः ‘कृपया मलाई ३०० रुपैयाँभन्दा कमको केही पनि ल्याउनुहोस्।’

त्यसो भए तपाइँ किन यति महत्वपूर्ण कुरालाई संयोगमा छोड्न इच्छुक हुनुहुन्छ ?

बीमाको उपभोक्ताका रुपमा तपाइँ आफ्नो सबैभन्दा राम्रो वकालतकर्ता हुनुहुन्छ। हामी तपाइँलाई के खोज्ने र योजनाहरु एक–अर्कासँग कसरी तुलना गर्छन् भनेर बताउन सक्छौँ र तपाइँको अभिकर्ताले पनि मद्दत गर्न सक्दो प्रयास गर्नेछ। तर, प्रक्रियामा तपाइँको आफ्नै समय र ध्यानलाई केहीले पराजित गर्न सक्दैन।

दुर्भाग्यवश धेरै उपभोक्ताले यस प्रक्रियामा धेरै समय लगानी गर्दैनन् र बीमा कम्पनीहरुले प्रायः बीमालेख बेच्नका लागि यो आत्मसन्तुष्टिमा भर पर्छन्।

तपाइँको बीमा साक्षरता यात्रा कसरी सुरु गर्ने ?

आशा छ कि तपाइँले बीमा साक्षरता कति महत्वपूर्ण हुन सक्छ र तपाइँले आफ्नो बीमा विकल्पहरु तथा जोखिम बहन किन बुझ्न आवश्यक छ भनेर बुझ्नुभएको छ (यो हुनु मात्र पर्याप्त छैन। तर हामीलाई थाहा छ कि कार्य भन्नु भन्दा गर्न सजिलो छ। विशेषगरी धेरै विकल्प उपलब्ध भएको अवस्थामा प्रक्रिया भारी हुन सक्छ)।

आफ्नो बीमालेखको बारेमा आफैँलाई र आफ्नो अभिकर्तालाई यी प्रश्नहरु सोधेर सुरु गर्नुहोस्

• मैले मेरो बीमा लेखको समीक्षा कहिले गरेको थिएँ ?
• के मलाई थाहा छ मेरो हालको बीमा नीतिले कुन र कस्तो जोखिम बहन गर्छ ?
• के मलाई थाहा छ मेरो हालको बीमालेखले कुन जोखिम बहन गर्दैन ?
• म थप जोखिम बहन समावेश गर्न सक्छु ?
• के म मेरो बीमाशुल्क घटबढ गर्न सक्छु ?